Hishab Ebn Al Kalbi : Islami Historian

ઇસ્લામી ઇતિહાસના પિતા : હિશાબ ઈબ્ન અલ ક્લબી



ડો. મહેબૂબ દેસાઈ



પૂર્વ ઇસ્લામી ઈતિહાસ લેખનના પાયાના પથ્થર સમા હિશાબ ઈબ્ન અલ ક્લબીનો જન્મ ઈ.સ. ૭૪૭મા ઈરાકમાં થયો હતો. તેઓ અબુ અલ મુનવીર નામે પણ જાણીતા છે. તેમને ઇસ્લામી ઈતિહાસ લેખનના પિતા પણ કહેવામાં આવે છે. તેમના પિતા પણ મોટા વિદ્વાન હતા.બગદાદમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ પૂર્ણ કરનાર હિશાબે પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન કુલ ૧૯ ગ્રંથો લખ્યા હતા. પરંતુ આજે માત્ર તેમના ત્રણ ગ્રંથો જ ઉપલબ્ધ છે.

ઇસ્લામી ઈતિહાસ લેખનનો આરંભ કરનાર હિશાબીની ઈતિહાસ લેખન શૈલી અત્યંત રસપ્રદ હતી.ઘટનાઓનું આલેખન તેઓ બખૂબી કરતા. ઈતિહાસ લેખનમાં તેઓ તથ્ય અને સાક્ષીઓને પ્રાધાન્ય આપતા. આરંભમાં તેમણે આરબો અને તેમના ધર્મના ઇતિહાસનું આલેખન કર્યું હતું. તેમણે લખેલ ગ્રન્થ " અલ ખ્યાલ "માં તેમની ઈતિહાસ લેખનની શૈલી વ્યક્ત થાય છે. "અલ ખ્યાલ" અર્થાત વ્યવહારુ જ્ઞાન. આ ગ્રંથમાં તેમણે ઇસ્લામ પૂર્વેના વિચારો અને ગીતોનો પરિચય આપ્યો છે.તેમનો બીજો ગ્રંથ " જ્મ્હારાત અલ નસબ " ખુબ વખણાયો હતો. " જ્મ્હારાત અલ નસબ " અર્થાત "પેઢીનામું". આ ગ્રંથમાં તેમણે ઇસ્લામ પૂર્વેના અરબસ્તાનના સામાજિક, ધાર્મિક, સાહિત્યક અને રાજકીય ઇતિહાસની રસપ્રદ વિગતો આલેખી છે.ઇસ્લામના આગમન પૂર્વેના અરબસ્તાનને પામવા માટે આ
ગ્રન્થ આજેપણ આધારભૂત ગણાય છે.

તેમનું અન્ય એક પુસ્તક છે " કિતાબ- અલ -અસ્નામ ", અર્થાત "વિચારોનો સંગ્રહ ". આ ગ્રંથમાં તેમણે સૌ પ્રથમવાર ખુદની પરિકલ્પના કરી હતી. કુરાન-એં-શરીફના અવતરણ પહેલા ખુદાની કલ્પના કરનાર હિશાબનું આ પુસ્તક એં દ્રષ્ટિએ ક્રાંતિકારી હતું. ઇસ્લામ પૂર્વેના આરબ સમાજમાં ખુદાની કલ્પનાને સાકાર કરતું આ પુસ્તક આજે પણ ઇસ્લામી ઇતિહાસના અભ્યાસુઓ માટે માર્ગદર્શક બની રહ્યું છે.ઇસ્લામી સાહિત્યના અભ્યાસુઓ તેને "ઇસ્લામી કાવ્ય " તરીકે બિરદાવે છે.

હિશાબ બિન અલ ક્લબીનું અવસાન ઈ.સ. ૮૧૯ અથવા ૮૨૧મા કુફામાં થયાનું માનવામાં આવે છે.ઇસ્લામી ઈતિહાસ લેખનનો પાયો નાખનાર હિશાબ ક્લબી આજે પણ ઇસ્લામી ઇતિહાસના પિતા તરીકે જીવંત છે.

ખભે કોથળો અને દેશ મોકળો : આકાશમાં પગલા માંડનાર યુવાનોની ગાથ

પ્રિય રશ્મિ બંસલ ,

આપનું પુસ્તક એક જ બેઠકે વાંચી ગયો . મજા પડી.
ઈશ્વેર આપની કલમને આથી પણ વધુ સારા સાહિત્યના સર્જનમાં સહભાગી કરે એ જ અપેક્ષાએ.

મહેબૂબ દેસાઈ
----------------------------------------------------------

ખભે કોથળો અને દેશ મોકળો : આકાશમાં પગલા માંડનાર યુવાનોની ગાથ



મારા મિત્ર ડો..ગરીશ પટેલે તેમના અકેડ્મિક કાઉન્સિલની ચુંટણીમાં વિજયની
ખુશીમાં મને એક પુસ્તક ભેટમાં મોકલ્યું. આમતો પુસ્તકો મારી નબળાય છે. પણ
પુસ્તક આવેકે તુરત વાંચવાનું મોટે ભાગે નથી બનતું.


પણ આ પુસ્તક તેમાં અપવાદ છે. પ્રથમ તો તેનું મથાળું મને ગમી ગયું.
બીજું, મથાળા ઉપર આપેલ સ્પષ્ટતા.બસ પછી મન બાંધ્યું ન રહ્યું. એક જ બેઠકે
પુસ્તક વાંચી ગયો. બીજા દિવસે મારા એમ.એ .ઇતિહાસના વિધાર્થીઓ પાસે
પુસ્તકની વિગતે વાત કરી.મરજીવા સાગરમાંથી મોતી શોધી લાવે તેમજ આ સાહસિક
યુવાનો જીવનમાંથી સફળતા શોધી લાવ્યા છે. આકાશમાં પગલા પાડનાર આ યુવાનોની
કથામાં વ્યથા સાથે વિજયની ગાથાની સુવાસ પણ અનુભવાય છે.


ગુજરાતના યુવાનોને પ્રેરણા આપતું આવું સર્જન કરી આપે ગુજરાતી
સાહિત્યની ઉમદા સેવા કરી છે. આજે જયારે અંગ્રજી ભાષાનું માધ્યમ વિકસ્યું
છે, પણ તેને પામવાની વૃતિ ઘટતી જાય છે. ત્યારે ગુજરાતીમાં આવું સાહિત્ય
ઉપલબ્ધ કરી આપવાનું સેવાકીય કાર્ય આપની કલમને સાંપડ્યું છે. તે માટે આપને
આકશ ભરીને અભિનંદન.


પ્રો.(ડો) મહેબૂબ દેસાઈ
પ્રોફેસેર અને અધ્યક્ષ
ઈતિહાસ અનુસ્નાતક ભવન
ભાવનગર વિશ્વવિદ્યાલય
ભાવનગર

Visit to Dhordo-Kachcha

Visit to Dhordo-Kachcha (White Desert)for Yuva Chetna Shibir on 9th December 2009. Programme organized by Sauratshtra University,Rajkot.

Me & My Wife

Latest Photo of Me & My Wife 3-01-2010. My birthday is 5th January 1953. I completed 56 years on 5th January 201o.