વિયેતનામ અને ફિલિપિન્સની સાંસ્કૃતિક સમાનતાઓ : ડૉ મહેબૂબ દેસાઈ

 ઓસ્ટ્રલિયાના નિવાસ દરમિયાન ૩૦ એપ્રિલ થી ૮ મે ૨૦૨૬ દરમિયાન બે દેશોના મોટા શહેરોની  મુલાકાત લેવાની તક સાંપડી. ફિલિપિન્સ ની રાજધાની મનીલા (મૂળ નામ સાઈગોન) અને વિયેતનામનું શહેર હો ચી મિનહ. બંને દેશોના ઇતિહાસ, અને સામાજિક, સાંસ્કૃતિક બાબતોનો અભ્યાસ આનંદદાયક રહ્યો. વિયેતનામ અને ફિલિપિન્સ બંને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઈ દેશો છે, જેના કારણે તેમની સંસ્કૃતિમાં ઘણી સમાનતાઓ જોવા મળે છે. જો કે તેમના પર અલગ-અલગ ઐતિહાસિક પ્રભાવો (વિયેતનામ પર ચીની અને ફિલિપિન્સ પર સ્પેનિશ/અમેરિકન) રહ્યા છે.

સૌ પ્રથમ તો બંને દેશોમાં માતૃભાષાને વિશેષ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે. અત્રે અંગ્રેજી જાણનાર અને સમજનાર વર્ગ ઓછો છે. બંને સંસ્કૃતિમાં પરિવારને સર્વોચ્ચ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવેલ છે. સંયુક્ત પરિવારમાં મોટાભાગે વડીલો અને બાળકો સાથે રહે છે. બંને દેશો લાંબા સમય સુધી વિદેશી શાસન હેઠળ રહ્યા છે, જેની અસર તેમની ભાષા, ખાનપાન અને જીવનશૈલી પર સ્પષ્ટ દેખાય છે. ભોજન માં પણ બંને દેશોમાં સમાનતા જોવા મળે છે.

બંને દેશોમાં ચોખા (Rice) એ દૈનિક આહારનો મુખ્ય હિસ્સો છે. નૂડલ્સ અને સૂપ: વિયેતનામી 'ફો' (Pho) અને ફિલિપિનો 'પેન્સિટ' (Pancit) જેવા નૂડલ્સ આધારિત વાનગીઓ લોકપ્રિય છે. ઈંડા અને ચિકનની વાનગીઓ પણ અત્રે જોવા મળે છે. ભૌગોલિક રીતે દરિયાકિનારા નજીક હોવાથી, બંને દેશોના લોકોનું જીવન પ્રકૃતિ, માછીમારી અને કૃષિ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે. ભારત જેમ અત્રે પણ રોડના ફૂટપાથ પર ઠેલા કે લારીમાં સ્ત્રીઓ ભોજન સામગ્રી વેચતી જોવા મળે છે. ભારતીય પ્રવાસીઓ માટે અત્રેનું ભોજન રુચિ પૂર્ણ ન લાગે એ સ્વાભાવિક છે. જો કે ફિલિપિન્સ કરતાં વિયેટનાંમાં ગુજરાતી કે ભારતીય ભોજન આસાનીથી ઉપલબ્ધ છે. વિયેતનામ ના શહેર હો ચી મિનહમાં મારી હોટેલ એલાગોન ડી’એન્ટિક બોનટેક હોટેલ એન્ડ સ્પાની બરાબર સામે જ બે ગુજરાતી રેસ્ટોરન્ટ હતી. જ્યાં સ્વાદિષ્ટ ગુજરાતી ભોજન મળતું હતું. જ્યારે ફિલિપિન્સના શહેર મનીલામાં ભારતીય અને ગુજરાતી ભોજન મળવું અત્યંત મુશ્કેલ હતું. જો કે બહુ મુશ્કેલીથી મને એક ભારતીય રેસ્ટોરન્ટ “ક્વીન ઑફ બોલિવૂડ” મકાતી વિસ્તારમાં મળી હતી.

એક અન્ય સમાનતા બંને દેશોમાં જોવા મળી. બંને દેશોએ પ્રથમ અને બીજા વિશ્વ યુદ્ધમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. પરિણામે તેમના ઇતિહાસ અને પ્રવાસ સ્થાનોમાં યુદ્ધ વિષયક સામગ્રી ભરપૂર માત્રામાં જોવા મળે છે. જેમ કે ફિલિપિન્સના શહેર મનીલાના નેશનલ મ્યુજિયમમાં આજે પણ હિટલરના બંકર જેવા બંકરો યથાવત છે. જયાં યુદ્ધ આયોજનની અનેક સામગ્રી અને સગવડતાઓ સચવાયેલ જોવા મળે છે. એ જ રીતે વિયેતનામના હો ચી મિનહમાં પણ યુદ્ધની સિક્રેટ ટનલ્સ અને વેપન્સ બંકરો અને ટેન્કો પ્રવાસીઓ માટે મુખ્ય આકર્ષણ બની રહ્યા છે. લશ્કરના સૈનિકો માટેના નાનકડા બંકરોમાં એક વ્યક્તિ પણ માંડમાંડ અંદર દાખલ થઈ શકે છે. છતાં પ્રવાસીઓ તેમાં હોંશે હોંશે દાખલ થઈ ફોટો પડાવવાનું ચુકતા નથી.  

પ્રવાસીઓ માટે ટ્રાન્સપોર્ટ સર્વિસ ફિલિપિન્સમાં થોડી મુશ્કેલ છે. અહિયાં ઉબર સર્વિસ નથી. પરિણામે ટેક્ષીવાળા મનફાવે તેવા પૈસા તમારી પાસેથી લે છે. મનીલાની મારી હોટેલ આઈ એમ હોટેલે થી એરપોર્ટ જવાના ૧૦૦૦ પૈસા (પૈસા અત્રેનું ચલણ છે)મારી પાસે માંગ્યા હતા. પણ જ્યારે હોટેલે મારા માટે ટેક્ષી બૂક કરી, તો તેણે મારી પાસે થી માત્ર ૨૭૦ પૈસા જ લીધા. જો કે  વિયેતનામમાં પણ ઉબર સર્વિસ નથી પણ અત્રે ગ્રેબ નામક સર્વિસ ઉત્તમ છે. જે કાર, બાઇક, ફૂડ, જેવી સર્વિસ આપે છે. તેમા છેતરાવાની શકયતા ઓછી છે. વિયેતનામના હો ચી મિનહ શહેરમાં જીપની નામક બસ સર્વિસ પણ સસ્તી અને ઉત્તમ છે. મોટે ભાગે આમ પ્રજા તેનો જ ઉપયોગ કરે છે. એ સિવાય બાયકર પણ અહિયાં જોવા મળે છે. અર્થાત ત્રણ પૈડાંનું બાઈક. જેમાં પાછળ બે જણ બેસી શકે છે. એ ચલાવવાની તક મને સાંપડી હતી.   

બંને દેશો માં ગરીબી નું પ્રમાણ છે. છતાં બંને દેશો ની પ્રજામાં શિષ્ટાચાર અને શિસ્ત ઉમદા છે. બંને દેશોના લોકો મહેમાનગતિ માટે જાણીતા છે. વિયેતનામની હોટેલના રિસેપનિસ્ટ સ્ટાફ પ્રવાસીના આગમન સાથે જ ઊભા થઈને તેનું સ્વાગત કરવાનું ચૂકતા નથી. મહેમાનોનું ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કરવું અને તેમને ભોજન કરાવવું એ સંસ્કૃતિનો ભાગ છે. સામાજિક મેળાવડા અને ઉત્સવોમાં પરિવાર તથા મિત્રો સાથે મળીને ઉજવણી કરવી બંને જગ્યાએ સામાન્ય છે. બંને દેશોના ચલણ પણ ભિન્નતા છે. ફિલિપિનસ માં ચલણ તરીકે પૈસા ચાલે છે, જ્યારે વિયતનામમાં ડોંગ છે. જેની ગણના લાખો કારોડોમાં થાય છે. જે કોઈ પણ ભારતીય માટે ગણતરી માં ઘણીવાર સમસ્યા સર્જે છે.