Wednesday, January 10, 2018

રામ જેઠમલાણી અને ઇસ્લામ : ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ


હું ઇસ્લામ અને કુરાનનો અભ્યાસુ છું અને પયગમ્બરે ઇસ્લામ મારા આદર્શ છે 
આ વિધાન ભારતના જાણીતા ધારાશાસ્ત્રી, અટલબિહારી બાજપાઈના પ્રધાનમંડળના પૂર્વ કેન્દ્રીય કાનૂની મંત્રી (જુન ૧૯૯૯-જુલાઈ ૨૦૦૦), રાજ્યસભાના સભ્ય (૧૯૮૮) અને બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડીયાના ચેરમેન શ્રી રામ જેઠમલાણી (રામ બૂલચંદ જેઠમલાણી) નું છે. રામ જેઠમલાણી તેમના વિધાનો અને કાર્યોથી હંમેશા ચર્ચામા રહ્યા છે. રામ જેઠમલાણીએ તેમની કારકિર્દીનો આરંભ ભાગલા પૂર્વેના સિંધમા પ્રોફેસર તારીકે કર્યો હતો. તેમણે કરાંચીમા તેમના મિત્ર એ.કે.બ્રોહીની ભાગીદારીમાં લો ફર્મ શરુ કરી હતી. ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૮મા ભાગલાને કારણે કોમી તોફાની ફાટી નિકળતા તેમના મિત્ર શ્રી બ્રોહીએ તેમને ભારત જવાની સલાહ આપી. અને આમ તેઓ મુંબઈ આવ્યા. મુબઈમાં આરંભથી જ તેમની વકીલાત સારી ચાલી હતી. ૧૯૫૯મા બહુચર્ચિત કે.એમ.નાણાવટી કેસમા તેઓ બચાવ પક્ષના વકીલ હતા. અને ત્યારથી તેઓ પ્રકાશમાં આવ્યા. કે. એમ. નાણાવટી કેસ પરથી થોડા સમય પહેલા રુસ્તમ નામક ફિલ્મ બની છે. આમ અનેક વિવાદાસ્પદ કેસોમાં પોતાની ચાતુર્યપૂર્ણ દલીલો માટે જાણીતા રામ જેઠમલાણી ઉમરના વયોવૃદ્ધ પડાવ પર હોવા છતાં આજે પણ તેઓ એટલા જ સક્રિય અને  સ્વસ્થ લાગે છે.
પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાંતમા આવેલા શિકારપુરમા ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૩ જન્મેલા અને ભાગલા પછી ભારતમાં સ્થાહી થયેલા રામ જેઠમલાણીએ થોડા માસ પૂર્વે અલ્જીબ્રા, કલા અને વિચાર કલબમા ધર્મનિરપેક્ષતાના  વિષય પર જાહેરમાં વ્યાખ્યાન આપ્યું હતું. તેમણે પોતાના વ્યાખ્યામાં કહ્યું હતું,
મેં વકીલ તરીકે અનેક ધર્મોના ગ્રંથોની અભ્યાસ કર્યો છે. એ જ રીતે મેં ઇસ્લામનું પણ અધ્યયન કર્યું છે. મને પયગમ્બરે ઇસ્લામમાં પૂર્ણ વિશ્વાસ છે. પયગમ્બરે ઇસ્લામ વિશ્વના મહાન પયગંબર છે.
રામ જેઠમલાણીના આ વિચારોને વાચા આપતો વિડીયો થોડા મહિનાઓથી વાયરલ થયો છે. અને તેના વ્યૂઅરની સંખ્યા દિનપ્રતિદિન વધતી જાય છે. આ વિડીયોમા રામ જેઠમલાણીએ પોતાના ધર્મનિરપેક્ષ વિચારો વ્યક્ત કર્યા છે. તે વિચારોના પ્રવાહમાં તેમણે ઇસ્લામનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. તેમણે પોતાના  વક્તવ્યના આરંભમાં જ કહ્યું હતું,
હું હિંદુ છું અને હિંદુ ધર્મમાં મને અતૂટ વિશ્વાસ છે. પણ મહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ.) અને ઇસ્લામનો પ્રશંશક છું
ઇસ્લામ અને કુરાને શરીફના વિચારોથી સંમોહિત થનાર રામ જેઠમલાણી ઇસ્લામ અંગે આગળ કહે છે,
જો મુસ્લિમો મહંમદ સાહેબના ચિંધેલા માર્ગ પર ચાલશે તો ઇસ્લામ માનવજાત પર પ્રભુત્વ મેળવી શકશે. એક સમયે મુસલમાનોએ સ્પેન અને યુરોપમા પોતાનું આધિપત્ય સ્થાપિત કર્યું હતું.
ઇસ્લામની હદીસોમા આપવામાં આવેલા બે અવતારણોથી રામ જેઠમલાણી ખુબ પ્રભાવિત છે. તેમાં પ્રથમ છે,
જયારે તમે જ્ઞાનની શોધમાં કદમો માંડો છો ત્યારે તમે ખુદાના માર્ગ પર ચાલો છો.
અર્થાત જ્ઞાનની શોધ અને તેને પામવાની ક્રિયા કોઈ ઈબાદતથી કમ નથી. ઇસ્લામની હદીસોમાં આવા અન્ય અવતરો પણ મોજુદ છે.
ચીનમાં પણ વિદ્યા મળે તો એ પ્રાપ્ત કરવાની તલબ રાખો
જે જ્ઞાનની શોધમાં મુસાફરી કરે છે તેને ખુદા અવશ્ય માર્ગ બતાવે છે
રામ જેઠમલાણીએ જે વિધાન ટાંક્યું છે તે ‘બિહારુલ અનવર’મા મુલ્લા બાકીરની હદીસ છે. તેમાં મહંમદ સાહેબના કથનને ટાંકતા કહેવામાં આવ્યું છે,
વિદ્યા પ્રાપ્ત કરો કેમ કે જે ખુદાના માર્ગમા એ મેળવે છે તે નેકીનું, પવિત્ર કાર્ય કરે છે. જે જ્ઞાનની વાત કરે છે, તે ઈબાદત કરે છે. જે વિદ્યાદાન કરે છે, તે ખેરાત કરે છે. ઇલ્મ મેળવવાથી શું ગ્રાહ્ય છે, શું ત્યાજ્ય છે તેની ખબર પડે છે. વિદ્યા સ્વર્ગ તરફનો રસ્તો અજવાળે છે. રણમાં એ સંગાથી મિત્ર છે. એકાંતમાં એ સહવાસી છે. મિત્ર વિહોણા માટે તે સહ્દય છે. એ સુખ તરફ દોરી જાય છે. દુઃખમા તે આપણો ટેકો છે. દોસ્તો વચ્ચે તે આપણું આભુષણ છે, અને દુશ્મનો સામે તે બખ્તર છે.
રામ જેઠમલાણીએ હદીસનું બીજું અવતાર જે ટાંક્યું છે તે છે,
શહીદોના લોહી કરતા આલીમ (જ્ઞાની) ની શાહી વધુ પવિત્ર છે.
અર્થાત શાહી વડે લખાયેલા જ્ઞાન માનવી અને સમાજના વિકાસમાં અમુલ્ય પ્રદાન કરે છે. ઇસ્લામની હદીસોમા પણ તે અંગેના અનેક આધારો સાંપડે છે. એક અન્સારીએ મહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ.)ને પૂછ્યું,
મારી યાદ શક્તિ ઓછી છે. આપનો ઉપદેશ હું યાદ રાખી શકતો નથી. તો શું કરું ?
આપે ફરમાવ્યું,
તારા જમણા હાથની મદદ લે અને મેં કહ્યું તે લખી નાખ
હઝરત મહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ.) સાથે રહેનાર અન્નસ કહે છે,
પયગમ્બર સાહેબ હંમેશા કહેતા લેખન વડે ઈલ્મને પકડી રાખો
મહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ.)પર વહી દ્વારા ઉતરેલી પ્રથમ આયાતમા પણ આ જ વાત કહેવામાં આવી છે. એ પ્રથમ આયાતમાં કહ્યું છે,
 ‘પઢો પોતાના પરવરદિગારના નામથી, જેમણે આખા વિશ્વનું સર્જન કર્યું છે. જેણે લોહીના એક બુંદથી ઇન્સાનનું સર્જન કર્યું છે. એ જ તારો પાલનહાર ખુદા છે. જેણે ઇન્સાનને કલમ દ્વારા જ્ઞાન આપ્યું અને ઇન્સાન જે વસ્તુ નહોતો જાણતો, જેનાથી તે અજ્ઞાન હતો તે બધી તેને શીખવી છે.

ઇસ્લામના સિદ્ધાંતોને આમ જાહેરમાં સ્વીકારનાર રામ જેઠમલાણીને વંદન.








Sunday, January 7, 2018

વુમન એમ્પાવરમેન્ટ અને ઇસ્લામ : ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ


તલાકનો કાયદો આજે વાતાવરણમાં છે. તેના પક્ષ અને વિપક્ષમાં ચર્ચાઓ દેશભરમાં થઈ રહી છે. ગઈ કાલે મારા જુના મિત્ર રમેશભાઈનો પણ એ સંદર્ભે ફોન આવ્યો. તેઓ તલાકનો મુદ્દો સમજવા માંગતા હતા. મેં તેમને કહ્યું આની ચર્ચા ફોન પર શક્ય નથી. આપણે રૂબરૂમાં તેની નિરાંતે વાત કરીશું. તલાકના સંદર્ભમા જ આજે વુમન એમ્પાવરમેન્ટની વાતો થાય છે. પણ ઇસ્લામમાં તો સ્ત્રીને શક્તિ તરીકે ૧૫૦૦ વર્ષો પહેલા સ્વીકારવામા આવી છે. જો કે ઇસ્લામના મૌલવીઓ અને આલિમો આમ સમાજને તે સમજાવવામાં ઝાઝા સફળ થયા નથી. પરિણામે પડદાપ્રથા, બહુપત્નીત્વ કે તલાક જેવા ઇસ્લામના રિવાજોને કારણે આમ સમાજ એમ માનવા લાગ્યો છે કે સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય કે શક્તિને ઇસ્લામમાં કોઈ જ સ્થાન નથી. આ બધા સામાજિક રિવાજોના મૂળમાં એ સમયની અરબસ્તાનની સામાજિક અને રાજકીય પરિસ્થિતિ જવાબદાર હતી. જેમ કે એ યુગમાં અવારનવાર યુધ્ધો થતા. યુધ્ધોમાં અનેક સિપાયો શહીદ થતા. પરિણામે તેમની વિધવાઓના નિભાવ અને રક્ષણનો પ્રશ્ન ઉદભવતો. એટલે મહંમદ સાહેબે એક વ્યક્તિ વધુમાં વધુ ચાર નિકાહ કરી શકે તેવો ખુદાનો આદેશ લોકોને સંભળાવ્યો. અર્થાત બહુપત્નીત્વ પ્રથા જે તે યુગની સામાજિક અને રાજકીય જરૂરિયાત હતી.
વળી, સ્ત્રીઓનું સ્થાન માત્ર ઘરની ચાર દીવાલો વચ્ચે જ છે એમ માનનાર આમ મુસ્લિમ સમાજને પણ મહંમદ સાહેબના પત્ની હઝરત ખદીજાના જીવન કવનથી પરિચિત કરાવવા જોઈએ. હઝરત મહંમદ સાહેબના પ્રથમ પત્ની હઝરત ખદીજા એ સમયના અરબસ્તાનના મોટા વેપારી હતા. અને દેશ વિદેશનો પોતાનો વેપાર તે જ સંભાળતા હતા. અને તેને કારણે જ હઝરત મહંમદ સાહેબ સાથે તેઓ પરિચયમાં આવ્યા હતા. હઝરત ખદીજા સાથેના મહંમદ સાહેબના નિકાહ પણ ઇસ્લામિક ઇતિહાસમાં એ અભૂતપૂર્વ ઘટના છે. વેપારમાં સતત સક્રિય રહેતા હઝરત ખદીજા દર વર્ષે અનુભવી લોકોને વેપારના માલ સાથે પરદેશમાં મોકલતા.એ વર્ષે પણ વેપારનો માલ લઈ કોઈ સારા વેપારીને સિરિય મોકલવાની તેમની ઈચ્છા હતી. મહંમદ સાહેબના કાકા અબુતાલીબને આ સમાચાર મળ્યા. તેમણે મહંમદ સાહેબ(સ.અ.વ.)ને વાત કરી.મહંમદ સાહેબે હઝરત ખદીજાનો માલ લઈ સિરીયા જવાની ઈચ્છા દર્શાવી. એ સમયે મહંમદ સાહેબ(સ.અ.વ.)ની ઉંમર ૨૫ વર્ષની હતી. મધ્યમ કદ,મજબુત કસાયેલું સુડોળ શરીર,નૂરાની ચહેરો,પહોળી અને પ્રભાવશાળી પેશાની,ચમકદાર મોટી આંખો, અંધારી રાત જેવા કાળા જુલ્ફો,સુંદર ભરાવદાર દાઢી,ઉંચી ગરદન,અને આજાના બાહુ જેવા મજબુત હાથો ધરાવતા મહંમદસાહેબ તીવ્ર બુદ્ધિમતાના માલિક હતા. સીરીયાથી પાછા ફરી મહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ.)એ હઝરત ખદીજાને કરેલ વેપારનો બમણો નફો આપ્યો.આટલો નફો હઝરત ખદીજાને ક્યારેય મળ્યો ન હતો.મહંમદ સાહેબ(સ.અ.વ.) ની ઈમાનદારી, કાબેલીયત અને તેમના વ્યક્તિત્વથી હઝરત ખદીજા ખુબ પ્રભાવિત થયા. અને તેથી તેમનાથી ઉમંર નાના હોવા છતાં હઝરત ખદીજાએ મહંમદ સાહેબ સાથે નિકાહ કર્યા. એ ઘટના પણ સ્ત્રી શક્તિ અને દાક્ષણીયનું ઉત્તમ ઉદાહણ છે. ૨૫ વર્ષની વયે પોતાનાથી ૧૫ વર્ષ મોટા ૪૦ વર્ષના વિધવા હઝરત ખદીજા સાથે નિકાહ કરનાર મહંમદ સાહેબના જીવનમા સ્ત્રી સન્માન અને શક્તિનો અહેસાસ ભારોભાર હતો. મહંમદ સાહેબને ૪૦ વર્ષની વયે ખુદાનો પૈગામ (વહી)હઝરત ઝીબ્રાઈલ દ્વારા સંભળાવા લાગ્યો હતો. છતાં તેમની આ વાત કોઈ માનવા તૈયાર ન હતું. ત્યારે એક માત્ર તેમની પત્ની ખદીજાએ તેમના પર વિશ્વાસ કર્યો. અને તેમને હિંમત અને હોસલો આપનાર તેમના પત્ની હઝરત ખદીજા જ હતા. જે સમયે ઇસ્લામનો અંગીકાર કરવા કોઈ તૈયાર ન હતું,  ત્યારે હઝરત ખદીજાએ સૌ પ્રથમ ઇસ્લામનો અંગીકાર કર્યો હતો. ઇસ્લામના પ્રચાર પ્રસારને કારણે આખુ મક્કા શહેર મહંમદ સાહેબ(સ.અ.વ.)નું દુશ્મન બની ગયું હતું. મુહંમદ સાહેબ(સ.અ.વ.)ને જાનથી મારી નાખવાની ધમકીઓ મળવા લાગી હતી. એવા કપરા સમયે પણ પત્ની ખદીજાની હિમ્મત અને સાંત્વન  મહંમદ સાહેબને મળતા રહ્યા હતા.
સ્ત્રી ભ્રૂણ હત્યા અંગે આજે આપણી સજાગતા તારીફે કાબીલ છે. પણ વર્ષો પહેલા મહમંદ સાહેબે ફરમાવ્યું હતું,
જે વ્યક્તિને બે છોકરીઓ હોય, તેણે તેમનું સારી રીતે પાલન પોષણ કર્યું, તો તે માનવી મારી સાથે જન્નતમા પ્રવેશશે
સ્ત્રીઓના સમાન સામાજિક દરજજાનો સ્વીકાર કરતા એક હદીસમાં ફરમાવવામાં આવ્યું છે,
"કોઇ વિધવાનાં લગ્ન તેની સલાહસૂચન વિના ન કરવામાં આવે અને કોઇ કુંવારીનાં લગ્ન તેની સંમતિ વગર ન કરો."
લગ્ન કે શાદી અંગે ઇસ્લામે સ્ત્રીની સંમતિને એટલું બધું મહત્ત્વ આપ્યું છે કે જો નિકાહ પછી પણ સ્ત્રી એમ કહે કે તેની શાદી સંમતિ વગર કરવામાં આવી છેતો નિકાહ તૂટી જાય છે.
એક હદીસમાં કહેવામાં આવ્યું છે,
 "લિબાસ એટલે કે પોશાક જેમ શરીરને રક્ષણ અને શોભા આપે છે તેમ સ્ત્રી અને પુરુષ બંને જીવનને રક્ષણ અને શોભા આપે છે."

આમ ઇસ્લામમાં સ્ત્રી શક્તિ અને સ્વાંત્ર્યના સિદ્ધાંતનો સ્વીકાર વર્ષો પહેલા કરવામાં આવ્યો હતો. 

Sunday, December 31, 2017

દાવત : ડૉ.મહેબૂબ દેસાઈ


છેલ્લા પંદર દિવસથી નિકાહની દાવતોમા જમી જમીને થાકી ગયો છું. અને એટલે આજે તેના વિષે લખી થોડી રાહત મેળવવાનો પ્રયાસ કરું છું. દરેક સમાજમાં ખુશીના અવસરોને માણવા ભોજન સમારંભો યોજાય છે. ઇસ્લામના અનુયાયીઓ અર્થાત મુસ્લિમો પણ પોતાની ખુશીને વહેચવા દાવતો કરે છે. જેમ કે દાવત એ વલીમા, દાવત એ અકીકાહ. દાવત એટલે નિમંત્રણ. દાવત એ વલીમા એટલે નિકાહ કે અન્ય ખુશીના સમયે આપવામાં આવતું ભોજનનું નિમંત્રણ. દાવત એ અકીકાહ એટલે બાળકના જન્મ સમયે કુરબાની કરી તેના મટનમાંથી ભોજન બનાવી તે ભોજન માટે આપવામાં આવતું નિમંત્રણ. 
ઇસ્લામિક રીવાજ મુજબ આવી ભોજનની દાવતોને સામાન્ય રીતે દાવત-એ-દસ્તારખ્વાં  પણ કહે છે. દસ્તારખ્વાં શબ્દ ઉર્દુ ભાષાનો છે. દસ્તારખ્વાં એટલે ભોજન સમયે પાથરીને જેના પર ભોજનની થાળી મૂકી ભોજન આરોગવામાં આવે તે કાપડનો મોટો ટુકડો. આવો ટુકડો લંબચોરસ કે ચોરસ પણ હોઈ શકે. દસ્તારખ્વાં ના રંગ બાબત પણ ઇસ્લામમાં સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે. હઝરત મહંમદ પયગંબર (સ.અ.વ)એ ફરમાવ્યું છે,
દસ્તારખ્વાંનો રંગ સૂર્ખ એટલે કે લાલ હોવો જોઈએ.
કારણ કે ભોજન લેતા સમયે કોઈ ખાદ્ય પદાર્થ દસ્તારખ્વાં પર પડી જાય તો તેનો દાગ કે પદાર્થ પર ભોજન લેનારનું ઝાઝું ધ્યાન જાય નહી. અને વ્યક્તિ ઇત્મિનાનથી સંકોચ વગર ભોજન લઇ શકે. વળી, સુર્ખ દસ્તારખ્વાં વાપરનાર માટે ઇસ્લામમાં અઢળક પુણ્ય છે. હઝરત મહંમદ સાહેબ(સ.અ.વ)એ ફરમાવ્યું છે,
સુર્ખદસ્તારખ્વાં પર ભોજન લેનાર માટે અનેક ભૂખ્યાઓને ભોજન કરાવવા જેટલો સવાબ મળે છે.
એ જ રીતે ઇસ્લામી સંસ્કરો મુજબ ભોજનનો થાળ કે થાળી ભોજન લેનારની બેઠકથી ઉંચે રાખવામાં આવે છે. કારણ કે અનાજ એ ખુદાની નેમત (ભેટ) છે. તેનો માન મરતબો જાળવવો એ દરેક મુસ્લિમની ફરજ છે. માટે જ ઇસ્લામી રીવાજ મુજબ ભોજનનો થાળ હંમેશા ભોજન લેનારની બેઠક કરતા સહેજ ઉંચે અથવા સમકક્ષ રાખવામાં આવે છે.
ઇસ્લામમાં એક જ થાળમાં જમવાની ક્રિયાને પણ ખુબ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે. સાથે જમવાના કાર્યને ઇસ્લામમાં પુણ્યનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. જેને હમ પ્યાલા હમ નિવાલા પણ કહે છે. પ્યાલા એટલે વાડકો અને નિવાલા એટલે કોળીયો. એક જ પ્યાલામાંથી સાથે કોળીયો લેવો એ સદભાવ અને ભાઈચારનું પ્રતિક છે. માટે જ મુસ્લિમ સમાજના ભોજન સમારંભોમા એક મોટા થાળમાં ચાર વ્યક્તિઓને સાથે જમવા બેસાડવામાં આવે છે. થોડા વર્ષો પૂર્વે મુસ્લિમ ભોજન સમારંભોમા દસ્તારખ્વાં નીચે જમીન પર પાથરી તેના પર થાળ મૂકી ચાર વ્યક્તિઓને જમવા બેસાડવામાં આવતા હતા. પણ હવે તે ક્રિયામાં પરિવર્તન આવ્યું છે. દસ્તારખ્વાં ટેબલ પર પાથરી તેના પર થાળ મૂકી તેની આસપાસ ચાર ખુરશીઓ મૂકી ભોજન કરાવવાનો આરંભ થયો છે. પણ ભોજનના થાળને હંમેશા ઉપર રાખવાની પરંપરા યથાવત છે. હમણાં મારા પિતરાઈ સ્વ. ઈસાભાઈની પુત્રી શબનમના નિકાહની દાવતમા ટેબલો ખૂટી ગયા, ત્યારે ઇકબાલભાઈએ અમને મોટા પાણીના જગ પર થાળ મૂકી તેની આસપાસ ચાર ખુરસીઓ ગોઠવી જમાડ્યાનું મને યાદ છે. અર્થાત ભોજનનો થાળ હંમેશા ભોજન લેનારની સમકક્ષ કે સહેજ ઉંચે રાખવાનો રીવાજ ઇસ્લામી સંસ્કારોનું આગવું લક્ષણ છે.

વળી,દાવતના ભોજનમા કે તેના વ્યવસ્થા તંત્રમા ક્યારેય ક્ષતિઓ ન શોધો. યજમાનનો ભાવ અને તેની લાગણીની ટીકા ન કરો, કદર કરો. અલબત્ત ભોજન સારું હોય તો તેની અવશ્ય તારીફ કરો, પણ અન્યના ભોજન સાથે તેની તુલના કરી યજમાનને દુઃખ ન પહોંચાડશો. હઝરત મહંમદ પયગમ્બર સાહેબ નાના મોટા, અમીર ગરીબ સૌની દાવત કબૂલ કરતા અને પ્રેમથી જે કઈ આપે તે જમી લેતા. આ અંગે હઝરત મહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ)એ ફરમાવે છે,
જયારે દાવત આપવામાં આવે ત્યારે અવશ્ય જવું જોઈએ. જેવો દાવત મળવા છતાં કોઈ પણ કારણ વગર જતા નથી તેઓ ખુદાની નાફરમાની કરે છે.
આજના ઝડપી યુગમાં સૌને સમયનો અભાવ વર્તાય છે. વળી, એકધારું બહારનું ભોજન દરેકને સદતું નથી. એવા સંજોગોમા મહેમાન ક્યારેક ધર્મ સંકટમા મુકાય જાય છે. આ અંગે પણ મહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ)એ ફરમાવ્યું છે,
દાવત સ્વીકારનાર વ્યક્તિ યજમાનને ત્યાં ભોજન આરોગે કે ન આરોગે એ મહત્વનું નથી. પણ યજમાનને ત્યાં જવું જરૂરી છે. તેના ન જવાથી દાવત આપનાર યજમાનને દુઃખ થશે. અને કોઈનું દિલ દુભાવવું ગૂનો છે.  
કયારેક એવું પણ બને છે કે દાવત આપનાર યજમાને ભોજનની દાવત માત્ર એજ વ્યક્તિની આપી હોય અને ભોજન સમારંભમાં સમગ્ર કુટુંબ જોડાઈ જાય. તે પણ વાજિબ નથી. હઝરત મહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ)એ આ અંગે ફરમાવે છે,
જેની દાવત હોય તેની સાથે એક પણ વ્યક્તિ વધારે હોય તો તેની તુરત જાણ યજમાનને કરો. અને તે સંમત થાય તો જ તે વધારાની વ્યક્તિને સાથે લઇ જાવ.
એક જ દિવસે અને સમયે બે દાવતો હોય તો કોની દાવત સ્વીકારવી ? એ અંગે પણ મહંમદ સાહબ (સ.અ.વ)એ ફરમાવ્યું છે,
જયારે તમને બે યજમાનો જમવાનું નિમંત્રણ આપવા આવે ત્યારે જે યજમાનનું ઘર તમારા ઘરથી નજીક હોય તેનું નિમંત્રણ સ્વીકારો. કારણ કે નજીક ઘરવાળો બે રીતે મહત્વનો છે, પ્રથમ તે તમારો સ્નેહી છે, પરિચિત છે. અને બીજું એ તમારો પાડોશી છે.
ઇસ્લામના દાવત અંગેના આ વિચારો દરેક સમાજ માટે ઉપયોગી અને અનિવાર્ય નથી લગતા ?



Monday, November 20, 2017

ઈદ-એ-મિલાદ : મહંમદ સાહેબના આદર્શોને પામવાનો દિન : ડો. મહેબૂબ દેસાઈ


ઇસ્લામમાં રબ્બી ઉલ અવ્વલ માસનું વિશેષ મહત્વ છે. કારણકે આ માસની ઇસ્લામિક તારીખ ૧૨ના રોજ હઝરત મહંમદ પયગમ્બર (સ.અ.વ.) સાહેબનો જન્મ દિવસ છે. એ મુજબ ૨ ડીસેમ્બરના રોજ ઇસ્લામના અનુયાયીઓ ઈદ-એ-મિલાદ અર્થાત મહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ.)નો જન્મ દિવસ ઉજવશે. એ સંદર્ભે મહંમદસાહેબના કેટલાક જીવનપ્રસંગો વાગોળવાનું આકર્ષણ રોકી શકતો નથી.
એક વખત હજરત મહંમદ પયગમ્બર (સ.ચ.વ)ને તેમના એક અનુયાયીએ પૂછ્યું,
 મારા સારા ઉછેર અને સંસ્કાર માટે કોને જવાબદાર ગણી શકાય?
મહંમદસાહેબ(સ.અ.વ.)એ કહ્યું, તારી માતાને.
એ વ્યકિતએ પૂછ્યું,‘માતા પછી કોણ ?’
તારી માતા  ફરી એ જ જવાબ મળ્યો.
એ પછી કોણ?
મહંમદસાહેબે ફરમાવ્યું, એ પછી તારા પિતા.
એક સહાબીએ મહંમદસાહેબને પૂછ્યું, ઔલાદ પર મા બાપના શા હક્કો છે ?
આપે ફરમાવ્યું, ઔલાદની જન્નત (સ્વર્ગ) અને દોઝક (નર્ક ) માબાપ છે.
અર્થાત્ મા બાપની સેવાથી જન્નત મળે છે અને તેમની સાથેની નાફરમાની અને ગેરવર્તણૂકથી દોઝક મળે છે.
એક વાર મહંમદસાહેબ(સ.અ.વ.) મુઆવઝની દીકરીની શાદીમાં ગયા. તેમને જૉઇને બાળાઓ હજરત મહંમદ (સ.અ.વ)ની આસપાસ ગોઠવાઇ ગઇ અને શહીદોની પ્રશંસા કરતાં ગીતો ગાવા લાગી. એક બાળાએ એ ગીતમાં એક કડી ઉમેરી, ફીના નબીય્યુન યાસઅલમુ માફીગદા અર્થાત્ અમારી વચ્ચે એક નબી છે, જે કાલની વાત જાણે છે.  મહંમદસાહેબ પોતાનાં વખાણ કે પ્રશંશા કયારેય સાંભળતા નહીં, એટલે તેમણે તરત ગીત ગાતી બાળાઓને રોકીને કહ્યું,
 જે ગાતા હતા તે જ ગાઓ. આવી વાત ન કરો.
હજરત મહંમદસાહેબ(સ.અ.વ.)ન્યાય, ઇન્સાફના ખૂબ આગ્રહી હતા. એક વખત મખઝૂમ કબિલાની એક સ્ત્રીએ ચોરી કરી. ઇન્સાફ માટે ફરિયાદી રસૂલેપાક પાસે આવ્યો. ઔસામા બિનઝેદી પ્રત્યે રસૂલેપાકને ખૂબ માન. આથી તે ચોરી કરનાર સ્ત્રી ઔસામા બિનઝેદીને લઇને મહંમદસાહેબ પાસે આવી. ઔસામ બિનઝેદીને જૉઇને મહંમદસાહેબ બોલી ઉઠયા,
 ઔસામા, શું તમે ન્યાયની વરચે પડવા આવ્યા છો ?
રસૂલેપાકનો પ્રશ્ન સાંભળી ઔસામાની નજર શરમથી ઢળી ગઇ. મહંમદસાહેબ(સ.અ.વ.)એ સાથીઓને સંબોધન કરતા કહ્યું,
તમારી પહેલાંની પ્રજા પૃથ્વી પરથી ભૂંસાઇ ગઇ છે, કારણ કે તેમણે ગરીબો, મઝલુમો પ્રત્યે ઇન્સાફ કર્યોન હતો. ખુદાના કસમ જૉ ફાતિમાએ (રસૂલેપાકની પ્રિય પુત્રી) ગુનો કર્યોહોય તો એને પણ સજા કરું.
મહંમદસાહેબને અવારનવાર સોનું-ચાંદી અને કમિંતી ચીજવસ્તુઓની ભેટો મળતી રહેતી, પણ પોતાની કુટીરમાં તે વસ્તુઓ એક રાત પણ તેઓ રાખતા નહીં. વસ્તુઓ જેવી આવે કે તરત તેને જરૂરતમંદોમાં તકસીમ (વહેંચી) કરી દેતા. એક રાત્રે તેમને બેચેની જેવું લાગવા માંડયું. કંઇ ચેન ન પડે. અંતે તેમણે પત્ની આયશાને પૂછ્યું, ‘આપણી છત નીચે પૈસા કે કંઇ સોનું-ચાંદી નથી ને?’આયશાને યાદ આવી જતાં બોલી ઠયાં,
અબ્બા (અબુબક્ર) ગરીબો માટે થોડા પૈસા આપી ગયા છે. તે પડયા છે.
રસૂલેપાક (સ.ચ.વ)એ ફરમાવ્યું,
અત્યારે ને અત્યારે તે પૈસા હાજતમંદોમાં વહેંચાવી દે. તને ખબર નથી, પ્રેષિતોની છત નીચે ધન ન હોય.
મુસાફરીમાં એક વાર સાથીઓ સાથે હજરત મહંમદ પયગમ્બરસાહેબ પગપાળા જઇ રહ્યા હતા. ભોજનનો સમય થતા કાફલો એક જગ્યાએ રોકાયો. રાંધવા માટે સૌએ કામની વહેંચણી કરી લીધી. પયગમ્બરસાહેબે બળતણ ભેગું કરવાનું પોતાના માથે લીધું. સાથીઓએ કહ્યું,
આપ એ તકલીફ ન લો. એ કામ અમે કરી લઇશું.
મહંમદસાહેબ(સ.અ.વ.) બોલ્યા,
 પણ હું મારી જાતને તમારા કરતાં ઉચી રાખવા નથી માગતો. જે પોતાને પોતાના સાથીઓ કરતાં ઉચ્ચ  ગણે છે તેને ખુદા નથી ચાહતા.
હજરત મહંમદ પયગમ્બરસાહેબની ઉંમર ૬૩ વર્ષની થવા આવી હતી. તેઓ બીમાર રહેતા હતા. તાવને કારણે અશકિત પણ ઘણી લાગતી હતી. આમ છતાં પોતાના બંને પિતરાઇઓ અલી અને ફજલનો ટેકો લઇ તેઓ નિયમિત સાથીઓને મળવા મસ્જિદમાં આવતા, નમાજ પડતા, તે દિવસે પણ નમાજ પછી તેમણે સાથીઓને કહ્યું, ‘મારા સાથીઓ, તમારામાંથી કોઇને મેં નુકસાન કર્યું હોય તો તેનો જવાબ આપવા અત્યારે હું મોજૂદ છું. જૉ તમારામાંથી કોઇનું મારી પાસે કશું લેણું હોય તો જે કંઇ આજે મારી પાસે છે તે બધું તમારું છે.
એક સાથીએ યાદ અપાવ્યું,
મેં આપના કહેવાથી એક ગરીબ માણસને ત્રણ દિરહમ આપ્યા હતા.
મહંમદસાહેબે તેને તે જ ક્ષણે ત્રણ દિરહમ આપી દીધા અને કહ્યું,
આપણી લેણદેણ માટે આ જગતમાં શરમાવું સારું છે. જેથી ખુદાને ત્યાં કષ્ટ સહન કરવું ન પડે.

 ખુદાના આવા પાક-પ્યારા પયગમ્બરની વફાત મુસ્લિમ ચાંદ ૧૨ રબ્બીઉલ અવ્વલ, ૧૧ હિજરી ૮ જૂન ઇ.સ. ૬૩૨ના રોજ થઇ, પણ નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે મહંમદસાહેબનો જન્મ અને વફાત ૧૨ રબ્બી ઉલ અવ્વલ અર્થાત્ એક જ મુસ્મિલ તારીખે થયાં હતાં.